Türkiyenin Su Varlığı PDF Yazdır e-Posta
Ahmet AYDIN tarafından yazıldı.   
Cumartesi, 01 Mayıs 2010 21:45

1.Türkiye nin Akarsuları

Genel Özellikleri

ü  Rejimleri düzensizdir(Karadeniz e dökülenler hariç) (Doğu Karadeniz de bazı akarsular her mevsim bol su taşır)

ü  Yatak eğimleri fazla ve rejimleri düzensiz olduklarından ulaşımda kullanılamazlar(Bartın çayı hariç)

ü  Yatak eğimleri fazla olduğundan enerji potansiyelleri yüksektir.

ü  En çok suyu ilkbaharda,en az suyu yaz mevsiminde taşırlar.

ü  Erozyonu hızlandırıcı etki yaparlar.

ü  Uzunlukları fazla değildir.Bunun nedeni dağların kıyıya paralel uzanması ve Türkiye nin bir yarımada olmasıdır.

ü  Denge profilinden uzak akarsularıdır.

ü  Türkiye nin şekillenmesinde en etkili dış kuvvettir.

ü  Aşındırma güçleri fazladır.

ü  Akış hızları fazladır

ü  Yük miktarı fazladır.

ü  Yer yer su taşkınlarına ve erozyona neden olurlar.

ü  Ulaşıma elverişsizdir

ü  Akış yönleri genelde dağların uzanışından dolayı doğu-batı doğrultusundadır.

ü  Balıkçılık için önemli potansiyele sahiptir.

ü  İç bölgelerimizden kaynağını alan bazı akarsular denize ulaşamaz.(kapalı havza durumundalar)

 

  • Doğu Anadolu Bölgesinde enerji potansiyeli en fazla
  • Marmara Bölgesinde ise enerji potansiyeli en az
  • Ülkemiz yarı nemli bir iklime sahip olduğundan akarsular yönünden oldukça zengindir.
  • Ülkemizdeki akarsuların büyük bölümü kaynaklarını topraklarımızdan alır.
  • Meriç(Ege) ve Asi (Akdeniz)kaynağını başka ülkelerden alıp ülkemize dökülür.
  • Bazı akarsular da kaynağını ülkemizden alıp başka ülkelerde denize dökülür; Dicle,Fırat ->Basra körfezin
  •  Çoruh-> Ermenistan üzerinden Karadeniz e

Aras,Kura->Hazar denizine

Akarsu Debisi(Akımı):

  • Akarsuyun herhangi bir yerinden enine kesitinden 1 sn de geçen su miktarına denir.

Debiye etki eden faktörler:

-       İklim(yağış sıcaklığı)

-       Bitki örtüsü

-       Havzadaki büyük kaynaklar ve yer altı suları

-       Yatağın geçirimliliği

-       Dağlardaki kar kalınlığı

-       Göller

-       İnsan

  • Kar erimelerinin etkisiyle ülkemizdeki akarsuların büyük kısmında ilkbahar mevsiminde debi(akım) artışı olur.

 

Akarsu Rejimi:

  • Akarsu debisinin yıl içerisinde gösterdiği alçalma-yükselme halindeki seviye değişikliğidir.
  • Ülkemizdeki akarsuların çoğu değişik iklim özellikleri görülen yerlerden gelen kollara sahiptir.
  • Bu kolların beslenme özellikleri farklı oluğu için akarsularımızın çoğu karma rejimli akarsulardır.

 

Rejime etki eden faktörler;

-       Yağış rejimi

-       Yağış biçimi

-       Akarsu kaynağı

-       Sıcaklık ve buharlaşma

-       Havzanın genişliği

-       Arazinin şekli ve eğimi

Bitki örtüsü

Akarsu rejim Tipleri:

Yağmur suları ile Beslenen Akarsular;

  • Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, akarsularda yazın seviye düşmesi ,kışında seviye yükselmesi gör.
  • Kışın kar  pek yağmaz, daha çok yağmur yağar

-       Büyük Menderes

-       Küçük Menderes

-       Gediz

-       Bakırçay

-       Susurluk

Kar ve Buz Suları ile Beslenenler:

  • Yağışın büyük bölümünün kar şeklinde düştüğü yüksek dağlardan kaynağını alan akarsularda görülür.
  • Seviye yükselmesi ilkbahar ve yaz aylarında görülür.
  • Bu tip akarsularda akım seviyesi Mart-Ağustos arasında yükselir,kışın düşer.
  • Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu akarsuları;

Fırat,Dicle,Aras,Kura,Çoruh,Seyhan,Filyos

Karma rejimli akarsular;

  • Ülkemizdeki büyük akarsulardan Kızılırmak,Yeşilırmak,Sakarya,Fırat, Dicle

 önemli karma rejimli akarsulardandır.

Karstik kaynaklarla beslenen akarsular:

  • Seviye düşmesi pek olmaz

Kaynak Sularıyla beslenenler:

Ülkemizde daha çok Akdeniz Bölgesi akarsularında görülür.(Nedeni karstik kaynak bakımından zengin oluşu)

Yazın kuraklık çok olsa da debinin azalmadığı görülür.

Örn:Manavgat ve Köprüçay

Gölden çıkan akarsular;

  • Bu tip akarsular göl çanaklarından yükselen suyu boşaltır.
  • Beyşehir gölünden çıkan ve Konya arazisini sulayan Çarşamba suyu
  • Eğirdir gölünden çıkan Kovada Çayı
  • Manyas gölüne ulaşıp tekrar gölden çıkan Koçaçay
  • Ulubat gölüne ulaşıp tekrar gölden çıkan Kemalpaşa-Orhaneli
  • Erzurum ovasının doğu ve güneyindeki bataklık ve göllerden çıkan Karasu
  • Çıldır gölünden çıkan Arpaçay.

Akarsu Debisi(Akımı):

§   Akarsuyun herhangi bir yerinden enine kesitinden 1 sn de geçen su miktarına denir.

Debiye etki eden faktörler:

-       İklim(yağış sıcaklığı)

-       Bitki örtüsü

-       Havzadaki büyük kaynaklar ve yer altı suları

-       Yatağın geçirimliliği

-       Dağlardaki kar kalınlığı

-       Göller

-       İnsan

§   Kar erimelerinin etkisiyle ülkemizdeki akarsuların büyük kısmında ilkbahar mevsiminde debi(akım) artışı olur.

 

Akarsu Rejimi:

§   Akarsu debisinin yıl içerisinde gösterdiği alçalma-yükselme halindeki seviye değişikliğidir.

§   Ülkemizdeki akarsuların çoğu değişik iklim özellikleri görülen yerlerden gelen kollara sahiptir.

§   Bu kolların beslenme özellikleri farklı oluğu için akarsularımızın çoğu karma rejimli akarsulardır.

 

Rejime etki eden faktörler;

-       Yağış rejimi

-       Yağış biçimi

-       Akarsu kaynağı

-       Sıcaklık ve buharlaşma

-       Havzanın genişliği

-       Arazinin şekli ve eğimi

Bitki örtüsü

Akarsu havzaları

Havza: Akarsuların kolları ile birlikte sularını topladığı          alana denir.

Ülkemizdeki akarsuların çoğu açık denizlere ulaşır ve             açık havza durumundadır.

Bazı akarsularımız ise açık denizlere dökülemez ve            kapalı havza durumundadır.(Aras-Kura:Hazar a)

TarihViewsComments
Total36480
Sal. 0210
Pzt. 0110
Cu. 2920
Prş. 2820
 
© 2008 | Joomla 1.5 Templates by vonfio.de